Hawlfraint

Gall y Gwasanaeth Llyfrgell gynnig cyngor i chi ar bob agwedd ar Hawlfraint - cysylltwch â ni i gael dysgu mwy. Fe welwch lawer mwy o wybodaeth isod hefyd.

Beth yw Hawlfraint

Mae hawlfraint yn hawl eiddo deallusol sy'n bodoli'n awtomatig cyn gynted ag y bydd gwaith yn cael ei greu (h.y. nid oes angen i chi wneud cais am hawlfraint). Mae cyfraith hawlfraint wedi’i chreu er mwyn amddiffyn hawliau awduron, artistiaid, cerddorion, ffotograffwyr, cyhoeddwyr a chrewyr eraill.

Efallai y bydd angen i unigolion sydd am atgynhyrchu gwaith gwreiddiol eraill ofyn am ganiatâd i wneud hynny.

Mae Deddf Hawlfraint, Dyluniadau a Phatentau 1988 (CPDA) yn diffinio'r hyn y gallwn ac na allwn ei wneud. Hanfod y ddeddf yw amddiffyn buddiannau masnachol.

Diogelir y mathau canlynol o ddeunydd gan hawlfraint:
  • Gweithiau llenyddol (print ac electronig)

  • Gweithiau cerddorol

  • Gweithiau artistig (diagramau, lluniau, ffotograffau)

  • Recordiadau sain

  • Ffilmiau, DVDs, fideos

  • Darllediadau radio a theledu

  • Trefniant teipograffyddol o rifynnau cyhoeddedig

 Mae'r gweithgareddau canlynol wedi'u cyfyngu o dan hawlfraint:

  • Copïo

  • Cyhoeddi copïau i'r cyhoedd, eu rhentu neu eu benthyca

  • Perfformio, dangos neu chwarae yn gyhoeddus

  • Darlledu

  • Addasu neu newid gwaith

  • Mewnforio, dosbarthu neu gaffael copïau sy'n torri hawlfraint

Nid yw cyfraith hawlfraint yn amddiffyn syniadau ar gyfer gwaith, dyma ble mae'n aml yn cael ei ddrysu â meysydd eraill o eiddo deallusol. I ddeall y gwahanol fathau o eiddo deallusol, a'r hyn y maent yn ei gwmpasu, gweler gwefan  Swyddfa Batenti gael mwy o fanylion.

Arweiniad i ddefnyddwyr â nam ar eu golwg

Mae Deddf Hawlfraint (Pobl â Nam ar eu Golwg) 2002, yn caniatáu ar gyfer gwneud copïau mewn fformat hygyrch ar gyfer VIP's, mae gwefan RNIB yn rhoi mwy o fanylion.
 

Pwy sy'n berchen ar hawlfraint?

Perchennog hawlfraint fel arfer yw'r person a greodd y deunydd ond mae yna eithriadau:

  1. Os yw unigolyn yn creu deunydd o dan delerau ei gyflogaeth, yna'r cyflogwr sydd â'r hawlfraint fel rheol.

  2. Trwy gyflwyno deunydd i'w gyhoeddi, mae awdur yn aml yn llofnodi hawlfraint i gyhoeddwr y llyfr neu'r cyfnodolyn.

Pa mor hir mae'r hawlfraint yn para?

Mae hawlfraint yn berthnasol i wahanol fathau o waith am gyfnodau amrywiol:

Gwaith llenyddol, dramatig, cerddorol neu artistig 70 mlynedd o ddiwedd y flwyddyn galendr pan fu farw'r awdur
Trefniant teipograffyddol argraffiad cyhoeddedig 25 mlynedd o ddiwedd y flwyddyn galendr y cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf
Ffilmiau

70 mlynedd o ddiwedd y flwyddyn galendr y bu’r cyfranogwr a fu fyw hiraf yn marw: 

  • prif gyfarwyddwr 

  • awdur y sgrinlun 

  • awdur y ddeialog 

  • cyfansoddwr y gerddoriaeth ​

Recordiadau sain
50 mlynedd o ddiwedd y flwyddyn galendr y cafodd ei:
  • greu

  • cyhoeddi

  • wneud ar gael i'r cyhoedd

Delio Teg

Gallwch gopïo at ddibenion addysgol gan ddefnyddio'r 'eithriadau delio teg', yn gyffredinol derbynnir y terfynau ar gyfer delio teg fel a ganlyn:

  • un bennod gyflawn o lyfr neu 5% o'r cyfanswm, pa bynnag un sydd fwyaf.

  • un erthygl gyflawn o rifyn cyfnodolyn neu set o drafodion cynhadledd.

  • adroddiad cyfan achos sengl o set o adroddiadau cyfraith.

  • un stori fer neu gerdd (hyd at uchafswm o 10 tudalen) o flodeugerdd.

  • dyfyniad byr o waith cerddorol, ar yr amod nad yw at ddibenion perfformio.

  • gellir defnyddio darn byr o destun neu ffilm neu ddelwedd cyhyd â'i fod i egluro neu ymhelaethu ar bwynt a wneir gan athro fel cyfarwyddyd

 

Nid yw copi yn "deg" oni bai mai'r ateb i bob un o'r tri chwestiwn isod yw "ydy".

  1. A yw'r copi yn cadw budd masnachol dilys perchennog yr hawlfraint? (e.e. ni ddylai'r defnyddiwr gopïo eitem mewn ymdrech i osgoi ei brynu)

  2. A yw'r copi yn cael ei wneud ar gyfer y person sy'n copïo?

  3. A yw'r copi at un o'r dibenion a ganlyn:

  • Ymchwil o natur anfasnachol

  • Astudiaeth breifat

  • Beirniadaeth neu adolygiad

  • Adrodd ar ddigwyddiadau cyfredol

  • I'w ddefnyddio mewn arholiad

  • I’w ddefnyddio (testun neu ddelwedd neu ffilm) ar gyfer Cyfarwyddo

Mae'n hanfodol rhoi cydnabyddiaeth lawn o ffynhonnell unrhyw ddeunydd a gopïwyd fel hyn lle bynnag y bo modd.

Trwyddedau

Mae'r trwyddedau sy'n cael eu cadw ar hyn o bryd gan wasanaethau llyfrgell Met Caerdydd yn cynnwys y canlynol:

 

Trwydded

Hawliau

Trwydded Sgrinio Ffilmiau Unigol Filmbankmedia (TSFT) ​

​Mae’r drwydded yma’n eich galluogi i sgrinio ffilmiau unigol i gynulleidfa, gyda dros 13,000 o ffilmiau ar gael.

Asiantaeth Trwyddedu Hawlfrainty (CLA)​

Mae'r drwydded Llungopïo a Sganio AU yn caniatáu i Sefydliadau Addysg Uwch wneud llungopïau lluosog a sganio darnau o lyfrau, cyfnodolion a chylchgronau print.

Asiantaeth Trwyddedu Papur Newydd (NLA)​

Mae'r drwydded yn caniatáu llungopïo erthyglau o ystod o bapurau newydd cenedlaethol a rhanbarthol.

Cymdeithas Hawlfraint Dylunio ac Artistiaid (DACS)​

Mae'r drwydded yn caniatáu copïo gweithiau artistig yn sleidiau a thryloywd

Asiantaeth Cofnodi Addysgol (ERA)​

Mae'r drwydded yn caniatáu recordio darllediadau radio a theledu.

Y Brifysgol Agored (OU) ​

Mae'r drwydded yn caniatáu recordio rhaglenni teledu Prifysgol Agored.

Yr Arolwg Ordnans (OS)​

Mae'r drwydded addysg ar sail ffioedd wedi'i thynnu'n ôl, mae'r dudalen hon yn amlinellu'r hyn y caniateir ei gopïo o dan y categori 'defnydd addysgol' o ran mapio OS.

​TrwyddedCerddoriaeth (PRS)
​Mae’r drwydded yma o PPL PRS yn eich galluogi i chwarae cerddoriaeth yn gyfreithlon i weithwyr a chwsmeriaid drwy ddefnyddio radio, teledu, dyfais electronig arall neu berfformiadau byw.

E-adnoddau

Mae Met Caerdydd yn dal trwyddedau ar gyfer ein holl gronfeydd data a chyfnodolion electronig. Defnyddir symbol yn A - Z Cronfeydd Data i nodi bod yr adnoddau hyn yn 'amodol ar drwydded'.

Yn y mwyafrif o achosion, mae'r adnoddau hyn ar gael i staff a myfyrwyr Met Caerdydd o dan delerau caeth at ddibenion ymchwil ac astudio preifat, ond mae'n bwysig eich bod yn cadw at y telerau ac amodau penodol ar gyfer pob adnodd gan fod camddefnyddio yn peryglu mynediad electronig ar gyfer y brifysgol gyfan. Yn benodol:

  • Ni ddylech roi eich enw defnyddiwr a'ch cyfrinair i unrhyw un arall i'w galluogi i gael mynediad i'n e-adnoddau

  • Ni ddylech anfon copïau o unrhyw ran o'r wybodaeth a gasglwyd o'r cronfeydd data at ddefnyddiwr nad oes ganddo awdurdod i ddefnyddio'r adnodd

  • Ni ddylech ailgyhoeddi'r deunydd ar unrhyw ffurf (h.y. ar y we, yn Moodle ac ati) heb ganiatâd penodol perchennog yr hawlfraint. Os ydych chi'n dymuno cyfeirio unrhyw un at gronfa ddata benodol neu erthygl cyfnodolyn, defnyddiwch hyperddolen yn lle.

Atgoffir staff a myfyrwyr o'r amodau defnyddio TG y maent wedi'u derbyn.

Anogir staff hefyd i edrych ar y Polisi Cyfathrebu Electronig a'r Canllawiau i Ddeddfwriaeth Gyfrifiaduron i gael mwy o wybodaeth.

Am unrhyw ymholiadau hawlfraint penodol ychwanegol ynghylch e-adnoddau, cysylltwch â electronicservices@cardiffmet.ac.uk

Gwefannau

Os ydych chi am ddefnyddio deunydd oddi ar y we, dylech fod yn ymwybodol, er bod rhywfaint o gynnwys ar y we yn cael ei gynnig am ddim i chi gopïo, nid yw'r mwyafrif ohono.

Bydd gan bob gwefan ei hysbysiad hawlfraint ei hun lle gallwch wirio'r cyfyngiadau ar ddefnyddio ei chynnwys.

Cysylltu Byw

Mae'n bosibl gweithio o gwmpas mater hawlfraint ar wefannau trwy daflunio tudalennau neu chwarae sain o wefannau yn fyw yn ystod darlith neu seminar. Gelwir hyn yn "gysylltu byw". Ni ystyrir bod cysylltu â gwefan yn fyw yn gopïo ac nid ydych yn torri cyfraith hawlfraint trwy ddangos tudalennau gwe fel hyn.

Defnyddiwch yr URL i wneud hyn - gallwch hefyd ddarparu dolen i dudalen we (yn hytrach na chopïo ei chynnwys) i fodiwl Blackboard heb dorri cyfraith hawlfraint.

Mewnosod

Yn yr un modd, os ydych chi'n ymgorffori fideo YouTube neu fap Google mewn blog, rydych chi'n dod â ffynhonnell wreiddiol y cynnwys hwnnw i'ch gwefan yn hytrach na chreu copi arall ohono ac felly eto nid yw hyn yn mynd yn groes i hawlfraint.

Gofyn am ganiatâd i gopïo

Beth i'w wneud os yw cyfyngiadau hawlfraint yn eich atal rhag copïo a defnyddio cynnwys gwe yn y ffordd yr oeddech am wneud hynny:

  • Os yw'r cynnwys hefyd yn bodoli ar ffurf print efallai y gallwch gael copi sydd wedi'i glirio at ddefnydd addysgol trwy ddefnyddio Gwasanaeth Digido’r Llyfrgell.

  • Gallwch gysylltu â pherchennog yr hawliau yn uniongyrchol i ofyn am ganiatâd i ddefnyddio ei gynnwys.